NED Wintersport Lech

Oostenrijk heeft met de kleinst mogelijke meerderheid Alexander Van der Bellen tot bondspresident gekozen. Bij de stembusgang zondag had geen van de twee kandidaten een meerderheid. De per post uitgebrachte stemmen – zo'n 750.000 – moesten de doorslag geven.

Die stemmen zijn maandag geteld en Van der Bellen (72) – vroeger van de Groenen – bleef zijn rechts-populistische opponent Norbert Hofer (FPÖ) nipt voor. Hofer heeft maandagmiddag op Facebook zijn verlies toegegeven *). Hij was bedroefd de verkiezingen te hebben verloren, maar verzekerde dat de FPÖ versterkt uit de strijd is gekomen. ,,Het is een investering voor de toekomst.”

Zestien jaar geleden reageerde Europa ontdaan op regeringsdeelname van de FPÖ, een partij die overeenkomsten heeft met het Front National in Frankrijk en de PVV in Nederland. Er volgde een boycot van Wenen en koningin Beatrix kwam in opspraak omdat ze haar jaarlijkse skivakantie in Lech doorzette – overigens na overleg met de minister-president. Die vond het een privékwestie – maar Oostenrijk maakte er goede sier mee.

Zie ook: Brengt nieuwe Oostenrijkse president koninklijke skivakantie in gevaar?

Zestien jaar later is er in Europa veel veranderd. Van een boycot zou na verkiezing van Norbert Hofer vooralsnog geen sprake zijn. Ook van Nederlandse kant zou dat weinig geloofwaardig overkomen na de eerdere gedoogsteun van de PVV voor het eerste kabinet van Mark Rutte.

Het presidentschap is in Oostenrijk, dat een republiek werd aan het einde van de Eerste Wereldoorlog na de afschaffing van de Habsburg-monarchie en verbanning van de keizerlijke familie, vooral een ceremonieel ambt. Hofer wilde echter de bevoegdheden van de president, die er op papier wel waren maar die in de praktijk niet werden gebruikt – zoals het wegsturen van de regering – gaan benutten.

De Oostenrijkse president huist in de Hofburg, het voormalige keizerlijke paleis in Wenen.

© RB Hans Jacobs

*) De mededeling van Norbert Hofer: Liebe Freunde! Ich bedanke mich für Eure großartige Unterstützung. Natürlich bin ich heute traurig. Ich hätte gerne für Euch als Bundespräsident auf unser wunderbares Land aufgepasst. Ich werde Euch treu bleiben und meinen Beitrag für eine positive Zukunft Österreichs leisten. Bitte seid nicht verzagt. Der Einsatz für diesen Wahlkampf ist nicht verloren sondern eine Investition in die Zukunft. Euer Norbert Hofer.

What is the role of the President in Austria?

Zestien jaar geleden stond een deel van politiek Den Haag op haar achterste benen. Wat was er aan de hand? Koningin Beatrix was gaan skiën in Oostenrijk! In de Tweede Kamer werd daar schande van gesproken. GroenLinks en SP spraken van een 'taxatiefout' en ook minister-president Wim Kok, die het een louter een 'privézaak vond, kreeg een veeg uit de pan.

Oostenrijk was in die tijd de Zwarte Piet van West-Europa. De rechtse volkspartij FPÖ van Jörg Haider was er net toegetreden tot de regering en de Europese Unie had daarop besloten tot sancties tegen Wenen. In dat klimaat werd de koninklijke skivakantie door politici als regelrechte provocatie gezien – en toegegeven, de Oostenrijkers wisten de koninklijke loyaliteit aan Lech te waarderen. 'De koningin kwam ondanks de boycot' juichten de media.

,,Privé en politiek zijn hier moeilijk te scheiden. Dat blijkt uit de Oostenrijkse media. Dit had voorkomen kunnen worden", meende GroenLinks-voorman Paul Rosenmöller destijds. Zijn CDA-collega Jaap de Hoop Scheffer reageerde laconieker.

,,Als anderen hiervan misbruik willen maken, dan moeten zij dat vooral doen",zei hij. Eef Brouwers van de Rijksvoorlichtingsdienst vond het ,, erg jammer dat een privé-bezoek door anderen in de politieke sfeer wordt getrokken." 

Vraag is nu of de geschiedenis zich gaat herhalen nu Oostenrijk op het punt staat de als extreemrechts beschouwde Norbert Hofer (FPÖ) op 22 mei tot bondspresident te kiezen. Waarschijnlijk niet. Daarvoor is het politieke landschap in Nederland en Europa in de afgelopen zestien jaar te zeer veranderd. Nederland heeft zelf een partij die ter rechter zijde staat van de FPÖ en die zelfs enige tijd de regering in stand hield.

* Kritische artikelen ook in Duitse pers over Hofer

In verschillende landen, Italië bijvoorbeeld, zijn al lelijke dingen gezegd over de president in spe. Zijn verkiezing kan niet los worden gezien van de gebeurtenissen rond de migrantenstroom afgelopen zomer en herfst, waarbij Oostenrijk min of meer als deurmat fungeerde voor de vluchtelingen die naar Duitsland wilden.

Oostenrijk voelde zich op een gegeven moment door Duitsland in de steek gelaten en gooide de kont tegen de krib, en de boze Oostenrijkers keken naar een president die 'eigen volk' voorop stelde. Volgend voorjaar staat weer een koninklijke skivakantie gepland. Komt daar ook ophef over? Welk advies geeft minister-president Mark Rutte aan de koning?

Misschien alvast een onderwerp voor Andere Tijden.

© RB Hans Jacobs; Beeld: Archief RB, Screenshot Die Welt