Het vierhonderd jarig bestaan van betrekkingen viert Nederland vaak met een koninklijk (staats)bezoek. Dat gold deze week echter niet voor Tonga. In 1616 werd dat bezocht door Willem Corneliszoon Schouten en Jacob Le Maire. Zij waren de eerste Europeanen die de eilandengroep aandeden. In 1643 was Abel Tasman de volgende.
Nederland heeft Tonga ter herinnering aan dit bezoek aan 'reizende tentoonstelling' aangeboden, die deze week voorlopig werd opgesteld in de hal van het Queen Salote College in Nuku'alofa. Ambassadeur Rob Zaagman – standplaats Wellington in Nieuw-Zeeland – gaf kroonprins Tupouto'a 'Ulukalala, die de expositie opende, en zijn zus prinses Lātūfuipeka Tukuʻaho persoonlijk een rondleiding.
Tonga heeft mede met hulp van de gemeente Hoorn afbeeldingen gekregen van documenten en kaarten die te maken hebben met het eerste kortstondige contact. Tasman bleef veel langer, wel tien dagen en volgens de overlevering heeft hij de citrusboom op Tonga geïntroduceerd.
De reis van Schouten en Le Maire, die op 14 juni 1615 van de rede van Texel vertrokken, was een bijzondere. De vader van Jacob, de uit de zuidelijke Nederlanden na de val van Antwerpen naar Amsterdam uitgeweken Isaac Le Maire, was een rijk en succesvol zakenman. Hij stond aan de wieg van de Verenigde Oostindische Compagnie, maar kreeg ruzie over het beleid en het monopolie van de VOC.
Le Maire wilde zelf ook handel kunnen drijven, maar vanwege dat monopolie moest hij naar een andere route uitkijken op de 'Oost' en Australië te bereiken. Hij rustte een expeditie uit met twee schepen, de Eendracht en de Hoorn.
Dat laatste schip ging door brand voor de kust van het huidige Argentinië verloren, maar er werd inderdaad een andere route gevonden, via Kaap Hoorn. Op de Stille Zuidzee 'ontdekten' ze de noordelijke eilandengroep van Tonga, en later ook Futuna.
De Eendracht bereikte uiteindelijk Batavia, maar vond daar een karakteristiek onvriendelijke en onvermurwbare gouverneur Jan Pieterszoon Coen – net als Schouten afkomstig uit Hoorn.
Hij nam het schip in beslag en stuurde Le Maire, Schouten en hun na de lange zeereis overgebleven bemanning op andere schepen terug naar Amsterdam. Le Maire stierf onderweg, maar zijn vader wist uiteindelijk bij de rechter in 1622 zijn gelijk te krijgen. Coens handelen was onrechtmatig geweest en Le Maire werd schadeloos gesteld.
Tonga kreeg later ook enkele keren bezoek van de Britse ontdekkingsreiziger James Cook. In 1777 bleef hij zelfs tien weken om de inheemse cultuur te bestuderen. Cook werd naar eigen zeggen vriendelijk ontvangen en sprak van de 'Friendly Islands' – niet wetende dat hij net was ontsnapt aan een moordaanslag en een poging zijn schepen in te nemen.
In hetzelfde jaar 1616 werd door 'Nederlanders' ook de westkust van Australië aangedaan. Dat gegeven is wél mede aanleiding voor een staatsbezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima, die in het najaar in Perth worden verwacht.
© RB Hans Jacobs; Bron: Matangi Tonga o.a.; Beeld: Ambassadeur Rob Zaagman