Huwelijk, doop, uitvaart, verloving

Amsterdam krijgt koninklijk huwelijk

door

Willem-Alexander en Máxima Zorreguieta trouwen op zaterdag 2 februari 2002 in Amsterdam. Dat heeft minister-president Wim Kok maandag bekend gemaakt bij het indienen van de toestemmingswet voor het huwelijk bij het parlement.

Willem-Alexander treedt daarmee in het voetspoor van zijn moeder Beatrix, die in 1966 op aandringen van de regering – de prinses wilde zelf ergens anders huwen – in de hoofdstad trouwde. Het burgerlijk en het kerkelijk huwelijk van Willem-Alexander (34) en Máxima (30) vindt plaats op dezelfde dag.

Máxima heeft vorige week op haar verjaardag reeds bij bijzonder Koninklijk Besluit de Nederlandse nationaliteit gekregen. Ze blijft ook Argententijnse, omdat de Argentijnse wet niet toestaat dat ze haar nationaliteit opgeeft. Ze zal echter geen gebruik meer maken van haar rechten, zoals het stemrecht.

Het gemeentebestuur van Den Haag, haar huidige woonplaats, heeft haar dispensatie gegeven voor het volgen van een inburgeringscursus. De komende maanden krijgt ze van staatswege zo'n programma, met lessen in staatsrecht, Nederlands en geschiedenis. Ook wacht haar een uitgebreid kennismakingsprogramma, zowel in Nederland als op Aruba en de Nederlandse Antillen.

Máxima krijgt na haar huwelijk – dat niet geheel toevallig plaatsvindt vlka voor het begin van de Olympische Winterspelen in Salt Lake City – de titels Prinses der Nederlanden, prinses van Oranje-Nassau. Haar aanspreektitel wordt 'Hare Koninklijke Hoogheid prinses Máxima der Nederlanden, prinses van Oranje-Nassau, mevrouw van Amsberg'. Eventuele kinderen worden prinsen of prinsessen van Oranje-Nassau. Dat is bij de zaterdag getrouwde Constantijn en Laurentien niet het geval. Hun eventuele nageslacht wordt slechts graaf of gravin.

© RB

‘Assepoester’ Mette-Marit doet ‘staatsexamen’

door

NoorwegenF1De Noren kunnen maar moeilijk wennen aan het burgermeisje Mette-Marit Tjessem Hoiby dat eind augustus trouwt met kroonprins Haakon. De toekomstige koningin staat de komende week voor een soort 'staatsexamen'. Zij zal de bevolking moeten laten zien geschikt te zijn voor haar nieuwe taken.

Anders dan bijvoorbeeld Máxima Zorreguieta heeft de 27-jarige Noorse geen elitaire opvoeding en scholing achter de rug die haar heeft voorbereid op de wereld van glamour en glitter. Het feit dat Mette-Marit uit een eerdere relatie een zoontje heeft en dat haar vorige vriend en vader van het jochie een strafblad bezit, maakt dat er nog eens extra op haar wordt gelet.

De Noorse pers legt 'assepoester' Mette-Marit onbarmhartig onder het vergrootglas. Ze is een bleekneus zonder uitstraling schrijft de ene krant. Ze leent de juwelen van haar aanstaande schoonmoeder koningin Sonja, merkt een boulevardblad op. Maar mag die pronkstukken niet meenemen naar het buitenland, zoals volgende week naar het Haagse huwelijk van Constantijn en Laurentien Brinkhorst, wordt er aan toegevoegd.

Heel vilein meldt weer een ander blad dat Mette-Marit na haar huwelijk onbeperkt drank en sigaretten kan inkopen. Voor de koninklijke familie gelden geen importbeperkingen, en bovendien hoeft over de meegebrachte goederen geen belasting te worden betaald. Er wordt nog net niet gesuggereerd dat de studente sociologie, die al enige tijd samenwoont met Haakon, straks haar eigen winkeltje begint.

De naam van de toekomstige vorstin deugt overigens ook al niet. Te meisjesachtig en niet koninklijk genoeg, zo vindt de historicus Yngvar Ustedt, die voorstelt dat de bruid na haar huwelijk als Margrethe door het leven gaat. Dat is tenminste een historisch verantwoorde naam. En naamsveranderingen zijn in koninklijke kringen niet ongebruikelijk, zo betoogt taalvorser Finn-Erik Vinje van de Oslose universiteit.

De eerste twee koningen die Noorwegen vorige eeuw had – Haakon VII en Olav V – kregen bij hun geboorte (beiden waren toen nog prinsen van Denemarken; Noorwegen werd pas in 1905 weer een zelfstandig koninkrijk met een Deense prins als nieuwe koning) respectievelijk de naam Carl en Alexander mee.

De steun voor de Noorse monarchie is de afgelopen maanden flink gedaald. Volgende week krijgt Mette-Marit een nieuwe kans de sceptici voor zich te winnen. Donderdag 17 mei is de nationale feestdag, waarbij de koninklijke familie zich traditioneel laat toejuichen op het balkon van het koninklijk paleis in het hartje van Oslo. Direct daarna vertrekt het jonge paar naar Nederland, waar de Noorse media bijzonder op hen zal letten tijdens het Oranje-huwelijk.

Mette-Marit heeft anders dan Máxima haar eerste buitenlandse optreden en kennismaking met de 'vakgenoten' al achter de rug. Begin vorige maand vergezelde ze Haakon naar het Luxemburgse troonswisselingsfeest. Willem-Alexander liet Máxima thuis, maar Mette-Marit werd gefotografeerd in geanimeerd gesprek met 'eeuwige vrijgezel' Albert van Monaco. Voor dat proefwerk slaagde ze tenminste in de ogen van de Noorse pers.

© RB

Onnozel bundeltje over Máxima

door

Máxima Zorreguieta is niet alleen de verloofde van Willem-Alexander. De Argentijnse is ook koopwaar. Máxima is 'hot' en het is niet toevallig dat net voor Koninginnedag een boekje over haar in de boekwinkel ligt.

Vanaf de eerste berichten over een mogelijke relatie tussen Willem-Alexander en een op dat moment nog onbekende Argentijnse is de auteur van het werkje een soort plakboek gaan bijhouden over de ontluikende relatie.

De la Torre wordt al opgewonden van de gedachte aan een 'sprookjeshuwelijk'. ,,Dat er iets bijzonders aan de hand was, dat was duidelijk. Waarom waren de mensen om mij heen niet zo opgewonden als ik?", vraagt hij zich af wanneer hij in augustus 1999 in de trein leest over de 'nieuwe geliefde' van Willem-Alexander.

Op diezelfde hijgerige toon blijft hij in de twee jaar daarna persoonlijk commentaar geven op de nieuwsstroom. ,,Af en toe kwamen de ouders van Máxima in New York logeren. Volgens de buurvrouwen heeft één van hen tijdens zo'n logeerpartij vergeten de kraan dicht te draaien, na gedoucht te hebben. Dat leidde uiteindelijk tot een overstroming. Bij hun aanstaande schoonfamilie zullen ze wel beter uitkijken, denk ik!" schrijft hij.

De la Torre baseert zich volledig op berichten in de kranten en de 'bladen'. Die worden in eigen, veelal onnozele woorden naverteld, aangevuld met de meestal niet relevante aantekeningen (,,Op 30 maart zit ik vol spanning voor de tv"). Iets nieuws komen we niet te weten. De la Torre is ook geen kenner van de materie, maar slechts verzamelaar en krantenknipper.

Over de opsomming is ondanks de twee jaar durende voorbereidingstijd niet goed nagedacht. Dat is jammer, want er valt over de idylle van Alexander en Máxima, en de commotie over hun vriendschap, natuurlijk wel een interessante terugblik te schrijven. Die kans is hier niet genomen. Slechts als souvenir van de 'verloving' is het boekje met een handvol foto's voor de fanatieke Oranjefans wel aardig.

Jesús de la Torre y Rivas – Máxima. Prinses van Oranje. Uitgeverij BestSellings Books (AKO) 80 pagina's. Prijs f 14,95

Liefdesleven Felipe, Haakon en Frederik zorgt voor opwinding

door

Kopenhagen: het is uit; Madrid: geen commentaar; Oslo: republiek

Het liefdesleven van de Europese troonopvolgers zorgt weer voor opwinding bij de glamourbladen en lichte nervositeit van de 'serieuze pers'. Die neemt de berichten over de 'ups' en 'downs' van de aanstaande koningen met enige aarzeling over. De paleisvoorlichters nemen – geheel volgens traditie – radiostilte in acht.

De Noorse kwaliteitskrant Aftenposten meldde dat de meerderheid van de Spanjaarden geen bezwaar heeft tegen een huwelijk van prins Felipe met het Noorse fotomodel Eva Sannum. De krant baseert zich op een eerder deze maand gehouden enquête van het Spaanse El Mundo, waaruit zou blijken dat 61,9 procent van de ondervraagden vindt dat Felipe (33) de keuze van zijn hart mag volgen.  

De wet schrijft namelijk voor dat de troonopvolger moet trouwen met iemand van koninklijke huize. Het onderzoekje moet duidelijk maken dat de meeste Spanjaarden daar in de 21ste eeuw niet meer aan hechten. Hofbiograaf De Villallonga waarschuwt echter voor de mogelijke consequenties. ,,Op het leven van vorstin moet je van kinds af zijn voorbereid. Denk maar aan alle ellende die prinses Diana heeft meegemaakt.''

Dat de prins en de Noorse wat met elkaar hebben moest ook El Pais beamen, want het paar werd begin deze maand tijdens een ski-vakantie in Sankt-Moritz opnieuw gefotografeerd. Eerder waren er al foto's van een gezamenlijke reis naar India en van vakanties in Noorwegen en Spanje. De Noorse pers voegt daar nog aan toe dat Felipe – 'de ideale schoonprins' genoemd – geregeld in Oslo is en dat Eva Sannum (25) ook al bezoek heeft gehad van de Noorse kroonprins Haakon en zijn verloofde Mette-Marit.

Er wordt ook al gespeculeerd over een huwelijksdatum, maar het koninklijk paleis in Madrid geeft geen commentaar. Het is niet de eerste keer dat Felipe wordt gekoppeld aan een bevallige blonde vrouw (volgens El Mundo is Eva zijn twaalfde vriendin), en het is ook niet de eerste keer dat de (roddel)pers er naast zit. Tenslotte werd vorig jaar nog gesuggereerd dat Felipe een verhouding zou hebben met prinses Carolina, dochter van prinses Irene.

De Noorse pers heeft ondertussen de handen vol aan de berichtgeving over de voorbereidingen op het huwelijk van de eigen troonopvolger. Het programma voorziet in drie dagen feest, op 23, 24 en 25 augustus, 'een trouwfeest een kroonprins waardig' aldus een woordvoerder van het paleis. De Domkerk van Oslo krijgt nog snel een opknapbeurt, maar verhalen dat de bruiloft veertig miljoen Noorse kroon (zo'n tien miljoen gulden) gaat kosten, worden tegengesproken.

De keuze van Haakon (27) voor het burgermeisje van bepaald niet onbesproken gedrag – ze heeft al een zoontje van drie uit een eerdere relatie, en de toenmalige vriend heeft een strafblad – heeft in Noorwegen de discussie over nut en noodzaak van de monarchie aangezwengeld. Net als in Nederland zeggen de opiniemakers dat de kroonprins natuurlijk vrij is te trouwen met wie hij wil, maar dat hij daarvoor wel afstand moet doen van de troon.

De twee weken geleden opgerichte Noorse republikeinse beweging, heeft overigens geen haast. Het uitroepen van de republiek is voorzien in het jaar 2014, wanneer het feit wordt herdacht dat 200 jaar eerder de Noorse grondwet werd aangenomen.

De Denen hoeven zich als enigen voorlopig niet druk te maken over een koninklijke bruiloft. Daar bericht de pers dat kroonprins Frederik (32) – die ook al een aardige stroom vriendinnen heeft gehad – en Bettina Oedum na twee jaar uit elkaar zijn. Oedum heeft het nieuws zelf bekend gemaakt. ,,Het is leuk geweest, maar dit is beter voor ons beiden'', aldus de 25-jarige Deense.

© RB Hans Jacobs

Beatrix heeft het niet slecht getroffen

door

Eén uitglijder van prins Willem-Alexander en hij staat meteen in het beklaagdenbankje. De prins vertoont 'infantiel' gedrag en is ongeschikt voor het koningschap, aldus de bejaarde kinderboekenschrijfster Mies Bouhuys na de 'koninklijke' verdediging van zijn mogelijk toekomstige schoonvader Jorge Zorreguieta.

'Weer een blunder van de prins' roepen sommige media. Wie het optreden van de Oranje-prinsen vergelijkt met het gedrag van hun collega's in het verre verleden, of nu in het buitenland, moet echter concluderen dat het aan het Haagse hof vooral erg saai is.

De voorganger van Willem-Alexander, prins Willem (1840-1879), dient als afschrikwekkend voorbeeld. Pogingen voor hem een geschikte bruid te vinden, mislukten en de kandidaten waarmee de prins zelf kwam aanzetten, konden geen goedkeuring vinden in de ogen van zijn vader.

De boze Willem vertrok naar Parijs, waar hij zijn leven vergooide met gokken en drinken, en waar hij uiteindelijk ook overleed. De levensloop van zijn broer en opvolger, Alexander, is weinig beter te noemen. Maar problemen over een geschikte partner zijn van alle tijden.  

De Noorse kroonprins Haakon (27) stelde vader en volk vorig jaar met zijn keuze voor een minstens even groot dilemma als de prins van Oranje met zijn Máxima. En Haakon speelde ook geen verstoppertje met vriendin Mette-Marit Tsjessem Hoiby, maar betrok met haar nog voor de verloving een bescheiden flatje in Oslo.

Dat was natuurlijk al tegen het zere been, maar het feit dat Mette-Marit al een driejarig zoontje, Marius, heeft uit een eerdere relatie, bracht heel wat pennen in beweging. Te meer omdat de vader van het kind niet beschikt over een blanco strafblad, geweldpleging en cocaïnegebruik staan op zijn conto.

Vraag was dan ook of de Noren een huwelijk van Haakon met deze 'Assepoester' zouden accepteren. Het antwoord is 'ja', het paar trouwt eind augustus. ,,Ik begrijp dat onze verloving heel wat vragen oproept, een ongehuwde moeder die lid wordt van de koninklijke familie. Ik hoop echter dat men mij zal accepteren voor wie ik ben'', vroeg Mette-Marit aan de Noren.

Haakons zus prinses Märtha-Louise (29) nam het op voor haar aanstaande schoonzus. ,,Geef haar de kans te wennen aan de publiciteit en de rol van prinses. Dat is niet gemakkelijk, geloof me, ik kan het weten'', aldus de prinses, die zelf ook al een aantal malen in opspraak is geraakt. Ze is zelfs door de bedrogen echtgenote van haar vermeende Britse vriend opgeroepen voor de rechtbank te getuigen in hun echtscheidingszaak.

Zara Philips (19), dochter van de Britse prinses Anne, weet krantekolommen op een spannender manier te vullen dan Willem-Alexander of zijn in Londen aanwezige broer Friso. Piercings in haar navel en door haar tong deden heel wat wenkbrauwen fronsen. Berichten over een feestje met veel champagne, sexy lingerie en een slechts in een string geklede ober, en onlangs een zeer publieke ruzie met haar vriendje, hebben haar imago bij de vaste lezers van 'Royalty' geen goed gedaan.

Toen een dj 's ochtends om één uur de muziek uitzette, noemde ze hem een 'fucking wanker' – een uitdrukking die in een fatsoenlijke Engelse krant alleen met *-sterretjes kan worden vermeld.

De ene domme en politiek gevoelige opmerking van Willem-Alexander valt in het niet bij de lange lijst die Britse journalisten hebben bijgehouden van prins Philip, de echtgenoot van koningin Elisabeth. Tijdens een staatsbezoek aan China merkte hij tegen Schotse uitwisselingsstudenten op dat ze na een jaar wel met 'spleetogen' zouden thuiskomen. Het was bedoeld als grap, maar werd behandeld als een politiek en diplomatiek schandaal.

De verzuchting – niet voor de oren van buitenstaanders bestemd overigens – van zoon Charles, die zei graag het tampon te willen zijn van zijn vriendin Camilla Parker-Bowles, maakt duidelijk dat gekleurd taalgebruik in de familiegenen zit. Publieke uitspraken van Charles over slonzige architectuur of genetisch gemanipuleerd voedsel bijvoorbeeld, zijn in Nederland van de prinsen ook ondenkbaar.  

En wat te denken van prins Ernst-August, prins van Hannover, prins van Groot-Brittannië, echtgenoot van Caroline van Monaco? Op de WereldExpo in Hannover plassend aangetroffen, niet op het toilet maar tegen de muur van een paviljoen. En door de Duitse rechter veroordeeld voor het telefonisch in de grofst mogelijke bewoordingen bedreigen en beledigen van een journaliste die hem niet welgevallig was. Daarmee vergeleken zijn de propjes waarmee de jonge Oranje-prinsen 25 jaar geleden de pers bestookten, zeer onschuldig.

Monaco is voor hun moeder koningin Beatrix, met Groot-Brittannië, natuurlijk ook het voorbeeld hoe het niet moet. Caroline is nu drie keer getrouwd. Haar zus Stéphanie heeft van verschillende mannen kinderen, en spande een scheidingsprocedure aan toen haar echtgenoot en ex-lijfwacht in zeer duidelijke staat van opwinding stoeiend gefotografeerd werd met een rondborstige Belgische miss. Beatrix heeft het met haar kinderen nog zo slecht niet getroffen.

© RB Hans Jacobs

Marie-José overleden; laatste koningin van Italië en prinses van België

door

ITASavoiaDuizenden Italiaanse monarchisten trekken deze week ongetwijfeld naar de abdij van Hautecombe in het Franse Savoye om de laatste eer te bewijzen aan de zaterdag op 94-jarige leeftijd overleden laatste koningin van Italië, Marie-José.

Bij haar begrafenis wordt een flinke afvaardiging van het Belgische hof verwacht. Marie-José is op 4 augustus 1906 in Oostende geboren als dochter van de Belgische koning Albert I, en is tante van de huidige koning Albert II.

Anders dan haar reeds in 1983 gestorven man Umberto II, kan Marie-José vanwege haar duidelijke verzet tegen het fascistische regime van Mussolini nog steeds op veel sympathie en waardering rekenen _ ook buiten de enge kring van royalisten.

De Italianen spreken respectvol van 'la regina di maggio', de mei-koningin. Marie-José is namelijk slechts 25 dagen koningin van Italië geweest. De troonsafstand van schoonvader Victor Emanuel III op 9 mei 1946 werd op 2 juni gevolgd door een referendum waarbij een kleine meerderheid van de kiezers zich uitsprak voor afschaffing van de monarchie en instelling van de republiek.

Een aantal dagen later vertrok Marie-José met haar man en vier kinderen naar Portugal. Een jaar later vestigde zij zich alleen in Merlingen bij Genève in Zwitserland. Daar is Marie-José zaterdag in het bijzijn van haar familie, onder wie 'kroonprins Victor Emanuel, in het kantonnale ziekenhuis overleden.

Belgische geschiedschrijvers omschrijven het leven van Marie-José als ongelukkig. ,,Ach, is iemand ooit gelukkig'', antwoordde de ex-koningin zelf op een vraag naar haar levensloop. Het facisme, de oorlogsjaren, het slechte huwelijk, de verbanning uit haar 'geliefde' Italië en de schandalen rond de huwelijken van haar kinderen, hebben haar leven in elk geval een tragisch verloop gegeven.

De eigenzinnige prinses pleegde bij het ondertekenen van de huwelijksakte de eerste verzetsdaad tegen Mussolini, toen de Italiaanse troonopvolger Umberto op 8 januari 1930 in Rome trouwde met 'la bella principessa' uit België. Mussolini vond haar naam niet Italiaans genoeg en eiste verandering in 'Maria-Giuseppina'. Dat weigerde ze. De Italiaanse pers schreef nadien alleen maar over 'Maria van Piemonte' _ om de gewraakte naam maar niet voluit te hoeven schrijven.

Marie-José heeft van haar moeder, koningin Elisabeth van België, de belangstelling voor muziek en literatuur meegekregen, van haar vader ideeën over democratie en vrijheid. Ze was bepaald niet op haar mondje gevallen en paste moeilijk in het keurslijf van het Italiaanse hof, dat onder het fascistische bewind weinig in de melk te brokkelen had.

De non-conformistische Marie-José onderhield contacten met anti-fascisten, en waarschuwde haar man Umberto en schoonfamilie voor te nauwe banden met Mussolini. Ze kon niet voorkomen dat de regering ook haar af en toe inzette voor propagandadoeleinden. Zo bezocht ze als verpleegster de troepen in het door Italië veroverde Ethiopië (toen nog Abessinië).

De Duitse dictator Hitler was zeer gecharmeerd van deze 'mooie arische prinses', die hem in Berchtesgaden opzocht om een goed woordje te doen voor haar broer, koning Leopold III van België. Op de achtergrond probeerde Marie-José haar invloed aan te wenden om Italië en het konigshuis schadevrij uit de Tweede Wereldoorlog te loodsen.

In 1943 werd Mussolini ontslagen, maar Italië was daarmee nog niet verlost van het fascistische juk en de kroonprinses vertrok in ballingschap naar Zwitserland. Pas op 25 april 1945 zag ze haar man, die inmiddels regent was, terug. Ruim een jaar later moesten ze het land uit, en hoewel ze bevriend bleven, scheidden hun wegen zich vanaf dat moment.

De nieuwe Italiaanse grondwet verbood de koningen uit het huis Savoye, hun echtgenotes en hun mannelijke nakomelingen, ooit nog voet te zetten op Italiaanse bodem. In 1998 heeft het Italiaanse parlement voorgesteld de wet te wijzigen, maar het wachten is nog op goedkeuring door de Senaat. Marie-José kan dan ook niet worden bijgezet in het Pantheon in Rome, al hopen de royalisten dat dit binnenkort wel mogelijk wordt.

De oud-koningin is de laatste jaren toch een paar keer in Italië geweest, eerst illegaal, later ook min of meer officieel. In Genève heeft ze zelfs een onderhoud gehad met de Italiaanse president. Haar oude vaderland België zag haar alleen bij belangrijke familiegebeurtenissen, zoals in het persoonlijke 'rampjaar' 1983, toen binnen zes maanden eerst haar man en vervolgens haar broers Karel en Leopold overleden, en bij de begrafenis van neef Boudewijn in 1993.

© RB

De schuld van vader Jorge Zorreguieta

door

REPORTAGE UIT BUENOS AIRES, 2000

ArgentinieF5Onbekend in eigen land, maar omstreden in Nederland. Jorge Zorreguieta heeft deze week zelf kunnen horen en lezen dat een aantal Nederlanders zijn verleden als (onder)minister onder de Argentijnse junta niet wil vergeven.

Hoe zijn rol daarin moet worden ingeschat, blijft onduidelijk, maar feiten lijken van ondergeschikt belang. De vader van Máxima 'deugt niet' en hoort niet op bezoek te komen bij Beatrix en  Claus. En mocht het tot een huwelijk komen van zijn dochter met de prins van Oranje, dan kan hij maar beter met een 'griepje' thuisblijven in Buenos Aires. Het dilemma is duidelijk: Wat te doen met Jorge?

Het is lente in Argentinië. De temperaturen in Buenos Aires bereiken deze maand aangename waarden. Jorge Horacio Zorreguieta (72), door zijn kinderen 'Coqui' genoemd, wandelt vandaag wellicht al weer de twee blokken van zijn appartement aan de calle Uriburu 1252 naar de krantenkiosk, om vervolgens gewoontegetrouw een taxi te nemen naar de chique universiteitsclub voor een ontbijt.

Zijn vrouw Maria del Carmen Cerruti, moeder van vier van zijn zeven kinderen (uit twee huwelijken), doet zaterdags meestal zelf haar boodschappen bij de supermarkt om de hoek. Misschien gaan ze ook wel even fietsen, zoals ze bij mooi weer vaker doen.

In de wijk Barrio Norte, in het centrum van de Argentijnse hoofdstad, is Jorge Zorreguieta geen opvallende verschijning. Noem zijn naam, en negen van de tien voorbijgangers heeft er nog nooit van gehoord. Cruijff en Van der Sar zijn bekender. Zorreguieta is desondanks niet zonder invloed in de Argentijnse samenleving.

De oud-staatssecretaris en oud-minister van landbouw, veeteelt en visserij (1976-1981) bekleedt ondanks zijn gevorderde leeftijd nog altijd een paar vooraanstaande functies.  Hij is voorzitter van de vereniging van suikerproducenten Centro Azucarero Argentino, voor wie hij als lobbyist ook bij het parlement nog zijn stem laat horen.

Als voorzitter van de Fundacion Juan de Garay vertegenwoordigt Zorreguieta, zelf telg uit een in 1790 uit Spanje vertrokken Baskisch geslacht, de gemeenschap van (voormalige) Baskische immigranten. Ook verder is de rijke oud-diplomaat en sportliefhebber, door vrienden omschreven als een 'eenvoudige, deugdzame man', nog actief in het sociale circuit, maar zijn uitstapjes halen zelden de society-pagina's van de kranten.

Jorge Zorreguieta staat aan de andere kant van de wereld wel volop in de schijnwerpers. De Argentijnse media stellen het met een mengeling  van oprechte verbazing en ironie vast. Het bezoek afgelopen weekeinde aan Huis ten Bosch, de boswandeling bij Margriet en Pieter, heeft de geruchtenstroom rond een mogelijk huwelijk van zijn in 1971 geboren dochter Máxima met prins Willem-Alexander doen aanzwellen.

Er is weer een stap gezet op weg naar het altaar, zo luidt de conclusie in Den Haag. En anders dan 35 jaar geleden, toen de Duitse afkomst van de beoogde echtgenoot van het toekomstige staatshoofd voor commotie zorgde, is het nu de aanstaande schoonvader die voor opwinding zorgt.

Rond het Binnenhof hoeft tegenwoordig zijn naam maar te worden gefluisterd of Kamerleden als Femke Halsema (Groen Links), Agnes Kant (SP) en Margreeth de Boer (PvdA) rennen naar de dichtst bij zijnde microfoon om commentaar te leveren. Wat er wordt gezegd of gesuggereerd over Zorreguieta speelt nauwelijks een rol. De overtrokken reacties van de Kamer eind vorige maand maken dat nog eens duidelijk.

Het Argentijnse weekblad Noticias besteedde een pagina  aan de 'eenzaam in Brussel wegkwijnende Máxima, die van haar prins 'de bons' zou hebben gekregen vanwege het duistere verleden van haar vader. Verslaggever Juan Alonso belt 'papa' voor commentaar. Er volgt een gesprekje van nauwelijks een minuut, waarin Zorreguieta zich beklaagd over alle aandacht voor zijn dochter en waarin hij zijn rol tijdens het militaire bewind niet ontkent: 'Yo no reniego de mi funcion en el Proceso'.

Dat ene zinnetje wordt in de Nederlandse berichtgeving opeens een heel interview en de Kamervragen en boze commentaren ratelen automatisch van de fax. Kant en De Boer zijn het felst: Zorreguieta distantieert zich niet van zijn verleden en is dus niet welkom, nu niet en in de toekomst niet. Een maand later zit hij echter bij de koningin en Wim Kok vindt het goed. ,,Een logisch gevolg van de vriendschap van twee mensen", zegt de premier.

,,Een nationale schande", meent echter de kinderboekenschrijfster Mies Bouhuys, voorzitter van SAAM, dat staat voor 'Steun aan Argentijnse Moeders'. Bouhuys werpt zich op als het geweten van Nederland. De ontvangst van Zorreguieta 'toont een gebrek aan respect van de koningin voor wat hier leeft'. Het afgelopen weekeinde was 'een treurig weekeinde voor heel Nederland', zo verklaart ze. De verhouding tussen prins en Máxima zorgt voor een smet op het koningshuis.

,,Máxima's vader is schuldig aan misdaden tegen de menselijkheid, alleen al omdat hij als minister de eed heeft afgelegd op wetten die het vermoorden van tegenstanders mogelijk maakten. Hij kan internationaal worden berecht," meent Bouhuys. Oud-ambassadeur Maarten Mourik heeft de eerste stappen daartoe al gezet door advocate Britta Böhler te vragen een aanklacht voor te bereiden.

Hij wil de monarchie behoeden voor een misstap. ,,Willem-Alexander is niet alleen een man, hij vertegenwoordigt Nederland en dat land draagt respect uit voor mensenrechten. Dan kun je niet zo'n schoonfamilie binnenhalen. Het is alsof hij aankomt met de dochter van, euh, …Goering", aldus Mourik in het Algemeen Dagblad.

Rechtsgeleerden zeggen dat Zorreguieta volledig aansprakelijk kan worden gesteld voor de misdaden die het regime beging terwijl hij minister was. ,,Puur lidmaatschap van een dictatoriaal bewind is voldoende om medeplichtig te zijn aan de misdaden van dat regime". Mourik spiegelt de vervolging van Zorreguieta aan de aanpak van de Chileense dictator Pinochet, maar vergeet gemakshalve dat er toch wel verschil is tussen kopstukken als Pinochet en zijn Argentijnse tegenhanger Videla, of nazi-minister Goering en iemand als Zorreguieta.

Mourik en Bouhuys hebben hem al veroordeeld, maar tot nu toe is in de Argentijnse archieven, of wat daar nog van over is, niets gevonden dat wijst op directe betrokkenheid van Jorge Zorreguieta bij de terreur in zijn land. ,,Zelfs als hij er niet van heeft geweten, is hij schuldig, want hij had het moeten weten. Dat is de algemene basis  van de klacht", verduidelijkt Mourik.

Ondertussen krabben de Argentijnen zich op het hoofd met vraag of ze misschien iets hebben gemist. Al die drukte in Nederland over een destijds niet onbelangrijke, maar verder nauwelijks opvallende minister, valt twintig jaar na zijn terugtreden moeilijk te begrijpen. ,,Die morele verontwaardiging is een luxe die wij ons niet kunnen veroorloven," zegt de acteur Hugo Carnelli, wanneer hij tijdens een etentje met vrienden wordt geconfronteerd met het Nederlandse dilemma: mag papa vanwege zijn verleden wel of niet bij het huwelijk van zijn dochter zijn.

Dat parlementsleden het Zorreguieta zelfs kwalijk nemen dat hij spreekt van 'el Proceso', het gebruikelijke eufemisme voor de militaire dictatuur, wordt met hoongelach begroet. ,,Dat woord gebruiken we bijna allemaal. Zo heette dat toen. Willen jullie soms de geschiedenis voor ons herschrijven?", klinkt het bijna verontwaardigd.

De misdaden zijn niet vergeten, maar de nieuwe problemen van Argentinië, zoals de enorme werkloosheid, de hoge rente en het wankele bewind van president De la Rua eisen alle aandacht op. De 'dwaze moeders' die nog iedere donderdag voor het presidentieel paleis roepen om opheldering over hun onder de junta 'verdwenen' kinderen, opereren in de marge.

Argentijnse wetenschappers en juristen verschillen van mening over de betrokkenheid van Maxima's vader bij de misdaden van het militaire bewind. Dat maakte in maart 1976 een einde aan het chaotische, corrupte en gewelddadige bewind van Isabel Peron, de weduwe van president Juan Perron (en niet te verwarren met de al in de jaren vijftig gestorven Eva Perron). Zorreguieta, dan secretaris van de machtige landbouw- en veeteeltorganisatie Sociedad Rual Argentina, wordt onderminister.

,,Het is overdreven om te stellen dat Zorreguieta een medeplichtige was van de dictatuur," zegt de historicus Felix Luna tegenover NRC Handelsblad. De 'vuile oorlog' waarin de militairen afrekenden met de guerrillabeweging, de vakbeweging monddood maakte, om vervolgens de jacht te openen op 'subversieve' elementen in de samenleving, zoals intellectuelen, schrijvers en journalisten, werd volgens hem gevoerd door de militaire leden van het kabinet.

Zonder dat de andere ministers daarvan op de hoogte waren, al zal hen na enige tijd ook wel duidelijk zijn geworden dat er mensen 'verdwenen'. Aanvankelijk kreeg de coup veel steun uit de bevolking, met name uit de conservatieve kringen en elite waar Zorreguieta deel van uitmaakt. Het land, aan het begin van de vorige eeuw een van de rijkste landen van de wereld, zou weer in het gareel worden getrokken.

Als minister prees Zorreguieta de nieuwe leiders van Argentinië met regelmaat. Het opruimen van 'communisten en joden' had zijn instemming. De directeur van de mensenrechtenorganisatie Nunca Mas ('nooit meer'), Jose Luiz D'Andrea Mohr, oordeelt in Vrij Nederland dan ook veel harder. ,,Zorreguieta is zonder twijfel een schoft. Ook als hij zich in die periode fatsoenlijk heeft opgesteld, is zijn ziel besmeurd. Hij moet exact op de hoogte zijn geweest van alles dat zich destijds in dit land heeft afgespeeld".

Desondanks komt Zorreguieta niet in zijn archieven, waarin meer dan twintigduizend dossiers zitten, voor. Aanklachten zijn er niet.,,Ik heb geen tijd me diepgravend met Zorreguieta bezig te houden. Er zijn grotere zaken," meent D'Andrea Mohr.

Julio Strassera, na de val van de militairen de belangrijkste aanklager tegen de kopstukken van het bewind, zegt in Trouw: ,,Iedereen wist wat er aan de hand was. Iedereen die deel uitmaakte van dat bewind was medeverantwoordelijk en diende dus te worden veroordeeld". Juan Alemann, collega-minister van Zorreguieta uit die tijd: ,,We wisten wel iets, maar niet de details. We waren in staat van oorlog en in elke oorlog zijn er excessen".  

Zorreguieta vroeg in 1980, toen in de hele wereld al veel bekend was over de 'verdwijningen' en andere misdaden, bij de opening van een landbouwbeurs nog steun van boeren voor 'el Proceso'. Hij verwees daarbij naar het bloedige verleden, en zei dat de fouten van de vorige regering zich niet zouden herhalen. De junta was echter veel bloediger dan welk vorig bewind dan ook.

De schattingen lopen uiteen van 10.000 tot 30.000 'verdwijningen', de eufemistische benaming voor de wijze waarop de militairen hun (vermeende) tegenstanders opruimden. Strassera, die tot zijn spijt de burgerleden van de regering niet mocht vervolgen, vindt daarom een 'morele veroordeling absoluut terecht.' Zonder zo'n proces wordt volgens hem nooit duidelijk wat de rol van mensen als Zorreguieta is geweest. De samenleving wil er echter niet (meer) van weten. De vragen die in Nederland worden gesteld, vinden in Buenos Aires geen weerklank.

Jorge Zorreguieta heeft zich niet over zijn verleden uitgelaten. Op aanraden van de Nederlandse regering houdt hij ook nu zijn mond. Hij heeft echter al in een vroeg stadium kennis kunnen nemen van Nederlandse bezwaren tegen het regime. Bij de WK voetbalfinale in 1978  weigert Oranje de troostprijs te ontvangen uit handen van generaal Videla.

Op de tribune zit Zorreguieta naast de juntaleider. Een foto daarvan begeleidt steevast alle artikelen over de verkering van Willem-Alexander en Máxima. Het is voor velen het overduidelijke bewijs dat de man fout is. ,,Die man deugt niet," wist vorige maand zelfs de anders zo voorzichtige minister Gerrit Zalm. En wie naast Videla heeft gezeten, kan straks niet naast Beatrix en Claus staan op het bordes van het paleis of met hen in een koets plaatsnemen.

De SP gaat daarin het verst. Agnes Kant wil een soort schuldverklaring van Zorreguieta, en wegblijven bij een eventueel huwelijk. Ook Maxima moet in actie komen en haar democratische gezindheid tonen en haar vader afvallen. Dat laatste vinden de meeste politici weer te ver gaan. Zij is niet verantwoordelijk voor de gedragingen van haar vader. ,,De rol van de vader is geen privé-aangelegenheid", stelt Femke Halsema (Groen Links). PvdA-woordvoerder Peter Rehwinkel worstelt met de vraag of Zorreguieta bij het huwelijk aanwezig mag zijn. ,,Het is een lastige afweging".

Den Haag moet gezien het bezoek van de Zorreguieta's aan de koningin echter tot de conclusie zijn gekomen dat de lijken in de kast niet meer tot leven zullen komen. De historicus Hermann von der Dunk vroeg dit voorjaar nog om een 'onafhankelijk historisch onderzoek'. De regering heeft daarover niets gezegd, maar gezien de gevoeligheid van het onderwerp en de krachtige stellingname van Willem-Alexander (,,Als ik eenmaal een keuze hebt gemaakt, kom ik daar niet op terug") is zeker dat er al veel in Argentinië is gesnuffeld. Koningin en premier houden niet van verrassingen, zeker niet van onaangename.

© RB Hans Jacobs